tsh چیست؟ آزمایش هورمورن محرک تیروئید برای چیست؟ بررسی خطرات و علائم

تیروئید یک غده کوچک می باشد که در قسمت جلوی گردن و در مجاورت نای قرار گرفته است. این غده شبیه به یک پروانه است که از دو طرف بال گسترده و در وسط باریک می شود. تیروئید با آزاد کردن هورمون های حیاتی، به بهبود عملکرد بدن کمک می کند. هرگونه اختلال در عملکرد غده تیروئید می تواند بر کل بدن اثر بگذارد. اگر این غده بیش از حد هورمون ترشح کند، فرد به بیماری پرکاری تیروئید مبتلا می شود و اگر میزان ترشح این غده پایین تر از حد معمول باشد، بیماری کم کاری تیروئید اتفاق می افتد. هر دو این بیماری ها جدی هستند و باید تحت درمان قرار بگیرند.

معمولاً پزشکان با استفاده از آزمایش هورمون محرک تیروئید به میزان هورمون تیروئید در بدن پی می برد. این کار با استفاده از اندازه گیری میزان TSH خون انجام می شود. برای درک بهتر عملکرد غده تیروئید، در این مقاله خواهیم گفت که TSH چیست، چه تأثیری بر غده تیروئید دارد و به علائم تیروئید کم کار و پرکار و برخی موضوعات دیگر می پردازیم. پس با ما همراه باشید. 

TSH چیست؟

TSH که مخفف هورمون محرک تیروئید (Thyroid Stimulating Hormone) است، هورمونی حیاتی است که برای تنظیم عملکرد غده تیروئید تولید می‌شود. این هورمون از بخش قدامی غده هیپوفیز، که یک غده کوچک به اندازه نخود در پایه مغز قرار دارد، ترشح می‌شود. وظیفه TSH این است که به غده تیروئید، که یک غده پروانه‌ای‌شکل در جلوی گردن است، پیام دهد که چه میزان از هورمون‌های تیروکسین (T4) و تری یدوتیرونین (T3) را تولید و در بدن آزاد کند. این هورمون‌ها برای تنظیم متابولیسم بدن، عملکرد قلب و دستگاه گوارش، کنترل عضلات و حفظ دمای بدن ضروری هستند. TSH اغلب به عنوان تیروتروپین نیز شناخته می‌شود.

آزمایش TSH برای چیست؟

آزمایش TSH یک آزمایش خون ساده است که برای ارزیابی نحوه عملکرد غده تیروئید و تشخیص اختلالات آن انجام می‌شود. این آزمایش می‌تواند نشان دهد که آیا فرد دچار پرکاری تیروئید (تولید بیش از حد هورمون) یا کم‌کاری تیروئید (تولید ناکافی هورمون) است. از آنجایی که تغییرات در سطح TSH اغلب به عنوان یک “سیستم هشدار اولیه” عمل می‌کند، می‌تواند قبل از اینکه سطوح واقعی هورمون‌های تیروئید (T3 و T4) به طور محسوسی بالا یا پایین بروند، اختلال را مشخص کند. علاوه بر تشخیص، پزشکان از آزمایش هورمون محرک تیروئید برای نظارت بر اثربخشی درمان‌های تیروئید و تنظیم دوز داروهای هورمونی استفاده می‌کنند. شما میتوانید برای انجام این آزمایش در منزل با تیم نبض اول تماس حاصل نمایید.

یکی از مهم ترین غده های بدن، تیروئید است. غده تیروئید برای این که فعالیت طبیعی خود را داشته باشد، به هورمون تحریک کننده تیروئید یا همان هورمون TSH نیاز دارد و آزمایش هورمون محرک تیروئید به منظور تشخیص میزان TSH در بدن انجام می شود. مجموعه خدمات درمانی و مراقبتی نبض اول، اولین و معتبرترین مجموعه دریافت انواع آزمایش و چکاپ در منزل می بباشد که در تمامی نقاط تهران دارای شعب می باشد. همچنین برای دریافت خدمات آزمایش در منزل، تزریق در منزل و غیره می توانید از طریق شماره تماس های درج شده در سایت با ما در تماس باشید.

عوارض بالا بودن هورمون TSH

بالا بودن سطح هورمون TSH معمولاً نشان‌دهنده این است که غده تیروئید به اندازه کافی هورمون‌های T4 و T3 تولید نمی‌کند و فرد مبتلا به کم‌کاری تیروئید اولیه (Primary Hypothyroidism) است. عوارض و پیامدهای طولانی‌مدت ناشی از عدم درمان این وضعیت می‌تواند جدی باشد. این عوارض شامل مواردی همچون افزایش وزن و چاقی مزمن، درد مفاصل و عضلات، مشکلات قلبی، و اختلالات باروری در زنان می‌شود. همچنین، در الگوی کم‌کاری تحت بالینی (Subclinical Hypothyroidism)، که TSH بالا و T4 نرمال است، اگرچه ممکن است علائم کمتر باشند، اما در طول زمان می‌تواند منجر به بیماری‌های قلبی شود.

TSH بالا نشانه چیست؟

بالا بودن TSH نشانه چیست؟ در اغلب موارد، افزایش سطح TSH به این معناست که غده هیپوفیز تلاش می‌کند با ترشح بیشتر TSH، غده تیروئید را برای تولید بیشتر هورمون تحریک کند، زیرا سطح T3 و T4 در خون پایین است. بنابراین، TSH بالا نشانه اصلی کم‌کاری تیروئید یا تیروئید کم‌کار (Underactive Thyroid) است. از علل شایع کم‌کاری تیروئید می‌توان به بیماری‌های خودایمنی مانند تیروئیدیت هاشیموتو، آسیب‌های ناشی از پرتو درمانی، یا برداشتن بخشی یا کل غده تیروئید اشاره کرد. در موارد نادر، ممکن است TSH بالا ناشی از تومورهای ترشح‌کننده TSH در غده هیپوفیز یا بیماری‌های ژنتیکی نادر باشد.

TSH در آزمایش خون چیست؟

TSH در آزمایش خون مخفف Thyroid Stimulating Hormone است و اندازه‌گیری مقدار آن در نمونه خون، بهترین راه اولیه برای ارزیابی عملکرد تیروئید محسوب می‌شود. این آزمایش مشخص می‌کند که غده هیپوفیز در مغز تا چه حد در حال تلاش برای تحریک غده تیروئید است. یک نتیجه نرمال برای بزرگسالان سالم (۲۱ سال به بالا) معمولاً بین 0.27 تا 4.2 میکروواحد بین‌المللی در میلی‌لیتر (uIU/mL) یا 0.5 تا 5.0 mIU/L در نظر گرفته می‌شود. اگر TSH اندازه‌گیری شده خارج از این محدوده باشد، نشان‌دهنده عدم تعادل در تولید هورمون‌های تیروئید است که ممکن است به پرکاری یا کم‌کاری تیروئید اشاره داشته باشد.

علائم TSH بالا

علائم TSH بالا در واقع همان نشانه‌های کم‌کاری تیروئید (Hypothyroidism) است که به دلیل کمبود هورمون‌های تیروئید در بدن رخ می‌دهد. این علائم ناشی از کند شدن عملکردهای بدن است و می‌تواند شامل موارد متعددی باشد. شایع‌ترین علائم TSH بالا عبارتند از خستگی مفرط و کاهش انرژی، افزایش وزن ناخواسته، یبوست، عدم تحمل سرما، پوست خشک و موهای نازک یا خشک، ضربان قلب آهسته، و مشکلات خلقی مانند افسردگی و کندی تفکر. همچنین در زنان، این وضعیت می‌تواند منجر به دوره‌های قاعدگی نامنظم یا سنگین شود.

هورمون محرک تیروئید

هورمون محرک تیروئید (TSH) توسط غده هیپوفیز در مغز ساخته می‌شود و عملکرد کلیدی در سیستم غدد درون‌ریز دارد. این هورمون نقش یک ترموستات را ایفا می‌کند؛ به این صورت که اگر غده هیپوفیز متوجه شود که سطح هورمون‌های تیروئیدی (T3 و T4) در خون کم است، تولید TSH را افزایش می‌دهد تا تیروئید را برای تولید بیشتر تحریک کند. اگر سطح هورمون‌ها زیاد باشد، تولید TSH کاهش می‌یابد تا تولید تیروئید متوقف شود. بنابراین، هورمون محرک تیروئید یک جزء مهم در حلقه بازخورد است که دمای بدن، متابولیسم و عملکرد کلی اندام‌ها را در تعادل نگه می‌دارد.

کم کاری تیروئید چیست و tsh بالا نشانه چیست؟

اگر غده هیپوفیز هورمون محرک تیروئید یا همان TSH را کمتر از حد معمول ترشح کند، تیروئید هم میزان کمتری هورمون ترشح می کند و فرد دچار کاهش متابولیسم بدن، افسردگی و خستگی مفرط می شود.  تیروئید هورمون های تری یدوتیرونین (T3) و تیروکسین (T4) را ترشح می کند. این هورمون ها بر میزان تولید پروتئین اثر می گذارند و متابولیسم و درجه حرارت بدن را تنظیم می کنند. وقتی غده تیروئید به میزان کافی هورمون ترشح نکند، کم کاری تیروئید اتفاق می افتد و اگر این بیماری درمان نشود می تواند منجر به عوارضی مانند چاقی، بیماری های قلبی، درد مفاصل، مشکلات باروری و … شود.

علائم کم کاری تیروئید

• افزایش وزن
• احساس سرما
• خشکی پوست
• خستگی مفرط
• درد مفاصل
• افسردگی
• پایین آمدن ضربان قلب
• مشکلات باروری
• خشک شدن یا نازک شدن تارهای مو
• قاعدگی نامنظم

پرکاری تیروئید چیست و چه علائمی دارد؟

پرکاری تیروئید که به آن هایپرتیروئیدیسم هم گفته می شود، زمانی اتفاق می افتد که غده تیروئید، هورمون های تری یدوتیرونین (T3) و تیروکسین (T4) را بیشتر از حد معمول ترشح کند که معمولاً این عارضه با کاهش وزن شدید، مشکلات تنفسی، ناراحتی های قلبی همراه است. پر کاری تیروئید هم چنین می تواند روی خلق و خوی افراد نیز تأثیر بگذارد و آن ها را پرخاشگر و زودرنج کند. برخی اوقات پرکاری تیروئید به وسیله بزرگ شدن غده تیروئید و برآمده شدن آن در ناحیه گردن تشخیص داده می شود و در برخی از دیگر موارد، این بیماری، در فرد، خصوصاً افراد مسن، با علائمی نظیر ضعف، بی حالی و اضطراب همراه است. بنابراین در صورتی که پرستار در منزل هستید و از سالمندان یا بیماران مبتلا به تیروئید نگهداری میکنید، این نکات را در نظر داشته باشید.

علائم پرکاری تیروئید

• افزایش اشتها
• کاهش وزن شدید
• تعریق بیش از اندازه
• خستگی و ضعف عضلانی
• تپش قلب
• بزرگ شدن غده تیروئید
• تغییر حالت چشم ها
• ریزش مو
• اسهال مداوم
• ورم پا
• افزایش فشار خون
• افزایش میل جنسی
• خشک شدن و خارش پوست

این آزمایش برای چه مواردی استفاده می‌شود؟

آزمایش TSH در درجه اول برای ارزیابی میزان مؤثر بودن عملکرد غده تیروئید مورد استفاده قرار می‌گیرد. کاربردهای اصلی آن شامل تشخیص کم‌کاری تیروئید است، که به ترتیب بر اساس بالا یا پایین بودن سطح TSH تعیین می‌شوند. علاوه بر این، این آزمایش برای نظارت بر افرادی که از قبل تحت درمان بیماری تیروئید هستند، ضروری است تا از دوز صحیح دارو، به ویژه برای کسانی که داروی هورمون تیروئید مصرف می‌کنند، اطمینان حاصل شود. غربالگری TSH همچنین به طور معمول در نوزادان انجام می‌شود تا کم‌کاری مادرزادی تیروئید را فوراً تشخیص داده و درمان کند و از مشکلات رشدی جلوگیری نماید.

چرا به آزمایش TSH نیاز دارم؟

ممکن است در صورت بروز علائمی که نشان‌دهنده عدم تعادل تیروئید است، به آزمایش TSH نیاز داشته باشید، زیرا این هورمون‌ها تقریباً بر هر اندامی تأثیر می‌گذارند و عملکردهای حیاتی بدن را کنترل می‌کنند. علائمی که اغلب نیاز به آزمایش را ایجاد می‌کنند شامل خستگی بی‌دلیل، افزایش وزن، یبوست، و عدم تحمل سرما (نشان‌دهنده کم‌کاری تیروئید) است. در مقابل، علائمی مانند کاهش وزن، ضربان قلب سریع، اضطراب، تحریک‌پذیری، و بی‌خوابی (نشان‌دهنده پرکاری تیروئید) نیز انجام آزمایش را ضروری می‌سازند. علاوه بر این، اگر در حال حاضر داروی جایگزین هورمون تیروئید مصرف می‌کنید، سابقه خانوادگی بیماری تیروئید دارید، یا باردار هستید یا قصد بارداری دارید، نظارت منظم TSH مورد نیاز است، زیرا اختلالات تیروئید می‌توانند بارداری را پیچیده کنند.

شرایط آزمایش هورمون محرک تیروئید چیست؟

• برای انجام آزمایش هورمون محرک تیروئید حتماً باید ناشتا باشید به این معنی که چهار ساعت  پیش از انجام آزمایش چیزی به غیر از آب میل نکنید.
• اگر از مکمل ها یا انواع مولتی ویتامین ها استفاده می کنید، حتماً با پزشک خود در میان بگذارید زیرا برخی از این داروها می تواند در نتیجه آزمایش TSH تأثیر بگذارد.
• اگر برای درمان بیماری تیروئید از داروهای هورمونی استفاده می کنید، انجام آزمایش هورمون محرک تیروئید باید پیش از مصرف روزانه آن باشد.
• معمولاً بیماری های حاد بر میزان TSH خون اثر می گذارد به همین دلیل در این شرایط بهتر است آزمایش انجام نشود.

در طول آزمایش TSH چه اتفاقی می‌افتد؟

آزمایش TSH شامل یک روش استاندارد خون‌گیری است که معمولاً توسط یک متخصص مراقبت‌های بهداشتی انجام می‌شود. این فرآیند با گرفتن یک نمونه خون کوچک، که معمولاً از ورید بازوی شما و با استفاده از یک سوزن کوچک انجام می‌شود، آغاز می‌گردد. پس از وارد کردن سوزن، خون برای تجزیه و تحلیل سطح TSH در یک لوله یا ویال جمع‌آوری می‌شود تا به آزمایشگاه ارسال شود. ممکن است هنگام ورود سوزن به پوست، یک سوزش جزئی و کوتاه را احساس کنید، اما کل فرآیند نمونه‌گیری معمولاً کمتر از پنج دقیقه طول می‌کشد. برای غربالگری نوزادان، نمونه خون از پاشنه پای نوزاد گرفته می‌شود.

رایج‌ترین موارد آزمایش تیروئید

رایج‌ترین موارد آزمایش تیروئید عبارتند از:

• آزمایش هورمون محرک تیروئید
• هورمون T4

گاهی ممکن است پزشک برای بررسی بیشتر تیروئید آزمایش های زیر را نیز تجویز کند:

• T3 آزاد
• آنتی بادی های تیروئید
• تیروگلوبین
• کلسی تونین

 بررسی نتایج آزمایش هورمون محرک تیروئید

رنج نرمالی که در برگه جواب آزمایش وجود دارد، اندازه نرمال هورمون TSH را برای افراد سالم نشان می دهد و اگر مقادیر این هورمون از این محدوده تبعیت نکند، می تواند نشان دهنده بیماری یا بروز مشکلات احتمالی در فرد باشد؛ البته این رنج نرمال ممکن است به دلیل تفاوت تجهیزات آزمایشگاهی و یا متدهای متفاوت انجام آزمایش، در برگه های جواب آزمایش با هم فرق کند، به همین دلیل برای  بررسی نتایج آزمایش هورمون محرک تیروئید به پزشک خود مراجعه کنید و یا در صورت عدم امکان مراجعه حضوری، از خدمات ویزیت پزشک در منزل ما بهره مند شوید.

آیا باید کاری برای آماده شدن برای آزمایش انجام دهم؟

در بیشتر موارد، آمادگی خاصی برای آزمایش خون TSH لازم نیست و معمولاً نیازی به ناشتا بودن (نخوردن و ننوشیدن) از قبل ندارید. با این حال، بسیار مهم است که ارائه‌دهنده مراقبت‌های بهداشتی خود را در مورد تمام داروها و مکمل‌هایی که مصرف می‌کنید مطلع سازید، زیرا برخی مواد می‌توانند در نتایج اختلال ایجاد کنند. به طور خاص، مکمل‌های حاوی بیوتین که معمولاً برای رشد مو و ناخن مصرف می‌شوند، باید حداقل دو تا سه روز قبل از خون‌گیری قطع شوند، زیرا می‌توانند منجر به نتایج TSH نادرست شوند. اگر پزشک شما یک پنل از آزمایش‌های خون را تجویز کرده باشد، به شما اطلاع خواهند داد که آیا ناشتا بودن برای آن آزمایش‌های همزمان خاص ضروری است یا خیر.

آیا آزمایش تیروئید خطر دارد؟

آزمایش خون TSH به طور کلی یک روش با ریسک بسیار پایین در نظر گرفته می‌شود. خطرات مرتبط با یک خون‌گیری معمول حداقل هستند. ممکن است هنگام وارد شدن سوزن به ورید، یک درد یا حساسیت جزئی و موقتی احساس کنید. برخی افراد ممکن است در محل سوراخ شدن که خون جمع‌آوری شده است، درد جزئی یا کبودی خفیفی را تجربه کنند، اما این علائم جزئی معمولاً به سرعت پس از انجام عمل برطرف می‌شوند.

بررسی آزمایش TSH در بارداری

زنان باردار باید آزمایش TSH را انجام دهند چراکه در دوران بارداری جنین از بدن مادر ید بیشتری دریافت می کند و رشد سیستم عصبی جنین به واسطه هورمون های مادر انجام می پذیرد. اختلال در عملکرد غده تیروئید زنان باردار می تواند منجر به سقط جنین یا تولد نوزاد عقب مانده ذهنی شود. اندازه هورمون های T3 و T4 در زنان باردار معمولاً یک و نیم برابر سایر زنان است و کم کاری تیروئید در دوران بارداری به معنی افزایش TSH و کاهش T4 است. در این دوران اگر فقط میزان TSH افزایش یابد، به این عارضه، کم کاری تیروئید بالینی می گویند. بنابراین همواره در دوره بارداری، چکاپ مرتب و سونوگرافی در منزل را تحت نظر پزشک خود انجام دهید.

علائم سطح پایین هورمون تحریک کننده تیروئید

اگر سطح TSH خون شما پایین است، به این معنی است که غده هیپوفیز، سطح هورمون های تیروئید را در بدن شما بالا تشخیص داده است و به احتمال زیاد شما دچار پرکاری تیروئید هستید.

علائم سطح پایین TSH یا هورمون تحریک کننده تیروئید به این قرار هستند:

• ضربان قلب تند و نامنظم
• کاهش وزن بدون دلیل
• لرزش در انگشتان دست
• عصبی بودن
• تپش قلب
• احساس خستگی
• تغییر در سیکل قاعدگی
• اسهل مکرر
• بی خوابی
• احساس گرسنگی بیش از حد
• تعریق زیاد
• نازک و خشک شدن موها

 علل پرکاری تیروئید چیست؟

بیماری پرکاری تیروئید می تواند به علل مختلف ایجاد شود. بیماری گریوز یکی از اصلی ترین علل این عارضه است. گریوز یک بیماری خودایمنی است که موجب می شود آنتی بادی هایی که غده تیروئید را تحریک می کنند، بیش از اندازه هورمون تولید کنند. زنان بیشتر از مردان به این بیماری دچار می شوند. این بیماری می تواند ارثی باشد بنابراین اگر در خانواده شما شخصی به این بیماری مبتلاست، حتماً با پزشک خود در میان بگذارید.

• افراط در مصرف ید به عنوان یک عنصر حیاتی برای تولید هورمون های تیروئید
• التهاب تیروئید یا تیروئیدیت که باعث افزایش تولید هورمون های تیروئید می شود.
• وجود تومور در تخمدان یا بیضه
• تومور خوش خیم در تیروئید یا غده هیپوفیز

علائم سطح بالای آزمایش TSH 

بالا بودن سطح TSH در خون به این معناست که میزان هورمون های تیروئید (T3 و T4) در خون شما پایین است و به همین دلیل غده هیپوفیز هورمون TSH بیشتری را ترشح می کند تا از این طریق غده تیروئید را تحریک به ترشح بیشتر هورمون کند. بالا بودن سطح TSH نشانه کم کاری تیروئید هم می باشد.

• درد مفاصل
• احساس خستگی مفرط
• یبوست
• خونریزی شدید قاعدگی در زنان
• چاقی
• پف کردن صورت
• کم پشتی موها
• افسردگی
• گواتر
• ضربان قلب آهسته
• مشکلات حافظه

سطح TSH چگونه تغییر می‌کند؟

غدد هیپوفیز و هیپوتالاموس با ترشح هورمون های محرک تیروئید، غده تیروئید را تحریک می کنند تا هورمون های T3 و T4 را تولید و در بدن آزاد کند. اگر غده تیروئید شما به اندازه کافی هورمون های T3 و T4 تولید نکند، شما دچار کم کاری تیروئید می شوید و اگر میزان ترشح این هورمون ها بیشتر از رنج نرمال باشد، دچار پرکاری تیروئید می شوید. میزان این دو هورمون در خون رابطه مستقیم با سطح هورمون TSH و تغییرات آن در بدن شما دارد.

درمان سطح غیر طبیعی TSH

پزشک با انجام معاینه و تجویز چند آزمایش، در جریان تغییر سطح TSH خون شما قرار می گیرد و در صورت لزوم و برای بررسی های بیشتر ممکن است اسکن تیروئید یا سونوگرافی تیروئید هم برای شما تجویز کند.

اگر شما دچار کم کاری تیروئید باشید یعنی TSH شما بالا باشد، پزشک به شما دارو می دهد و دوز این دارو هم ممکن است با گذشت زمان تغییر کند. اگر به بیماری پرکاری تیروئید دچار شده باشید و میزان هورمون TSH خون شما پایین باشد، ممکن است پزشک به شما داروی ضد تیروئید بدهد. انجام عمل تیروئیدکتومی و برداشتن بخشی از غده تیروئید هم یک راه دیگر برای درمان پرکاری تیروئید است.

آیا چیز دیگری در مورد آزمایش TSH وجود دارد که باید بدانم؟

مهم است که بدانید سطح TSH غیرطبیعی همیشه بلافاصله نشان‌دهنده یک بیماری تیروئید نیازمند درمان نیست؛ عوامل زیادی می‌توانند به طور موقت بر TSH شما تأثیر بگذارند. به عنوان مثال، سطوح TSH به طور طبیعی در افراد بالای ۸۰ سال بالاتر است، اغلب بدون هیچ گونه وضعیت سلامتی مرتبط. علاوه بر این، بارداری باعث نوساناتی می‌شود که اغلب منجر به سطوح TSH کمی پایین‌تر در سه ماهه اول می‌گردد. بیماری‌های شدید غیرمرتبط با تیروئید، یا حتی بهبودی اخیر از بیماری، می‌توانند به طور موقت باعث نتیجه TSH پایین شوند. همیشه در مورد نتایج خود با پزشکتان صحبت کنید، زیرا آنها این عوامل تأثیرگذار را به همراه نتایج سایر آزمایش‌های تیروئید در نظر می‌گیرند تا وضعیت واقعی عملکرد تیروئید شما را تعیین کنند.

سخن پایانی

در این مقاله به بیانی ساده گفتیم که TSH چیست و نقش آزمایش هورمورن محرک تیروئید برای پی بردن به وضعیت سلامت غده تیروئید را بیان کردیم. سطوح غیرطبیعی هورمون TSH در بسیاری از افراد دیده می شود. این هورمون که از غده هیپوفیز ترشح می شود، بر غده تیروئید اثر می گذارد و این غده را برای افزایش یا کاهش ترشح هورمون های تیروئیدی (T3 و T4) تحریک می کند. میزان بالای TSH معمولاً با میزان پایین هورمون های T3 و T4 همراه است و به معنای کم کاری تیروئید است. در صورتی که میزان پایین TSH نشان دهنده افزایش هورمون های تیروئید و در نتیجه پرکاری این غده است.