روش خواندن و تفسیر گزارش سونوگرافی جنین: معنی EFW، GA، BPD و سایر اصطلاحات

سونوگرافی‌های دوران بارداری یک ابزار استاندارد برای غربالگری پیش از زایمان و تست تصویربرداری پزشکی هستند که برای نظارت بر سلامت شما و نوزادتان در دوران بارداری استفاده می‌شوند.

در حالی که سونوگرافی‌های بارداری راهی قابل‌اعتماد برای دنبال کردن و اندازه‌گیری پیشرفت نوزاد شما هستند، بررسی گزارش سونوگرافی می‌تواند دلهره‌آور باشد. گزارش‌های سونوگرافی بارداری اغلب شامل مخفف‌ها و اصطلاحات پزشکی هستند که ممکن است برای افراد عادی قابل درک نباشند. دانستن نحوه خواندن اعداد و اندازه‌گیری‌های سونوگرافی نیز ممکن است چالش‌برانگیز باشد.

اگر هنگام انتظار برای بررسی نتایج تست تصویربرداری سونوگرافی خود با پزشک زنان، پزشک خانواده یا ماما دچار اضطراب هستید، این مقاله می‌تواند به شما کمک کند زبان پزشکی مختصر و اصطلاحات موجود در گزارش شما را رمزگشایی کنید.

با درک اصطلاحات موجود در سونوگرافی، می‌توانید پیش از قرار ملاقات خود اضطراب کمتری داشته باشید و در گفتگوهای آگاهانه و مطمئن با تیم درمانی خود شرکت کنید. این مطلب به شما کمک می‌کند تا در صورت انجام سونوگرافی در منزل با نبض اول، نتیجه و گزارش سونوگرافی را خودتان بتوانید تحلیل کنید. پزشک نبض اول تمام توضیحات را به شما می‌دهد و گزارش را به شما ارائه می‌دهد.

سونوگرافی بارداری چگونه کار می‌کند؟

در طول معاینه سونوگرافی غربالگری جنین، یک تکنسین آموزش‌دیده به نام سونوگرافر از دستگاهی دستی به نام ترانسدیوسر استفاده می‌کند تا امواج صوتی تولید و دریافت کند. این امواج صوتی که فرکانس آن‌ها بسیار بالا بوده و برای گوش انسان قابل شنیدن نیست، از بدن شما عبور کرده و به شیوه‌های مختلفی از ساختارهای مختلف بازتاب پیدا می‌کنند. دستگاه سونوگرافی این سیگنال‌ها را تشخیص داده و از آن‌ها برای ایجاد تصویری از وضعیت و شکل بارداری شما استفاده می‌کند. این تصاویر ثبت‌شده سپس توسط رادیولوژیست تفسیر می‌شوند.

دو نوع اصلی از روش‌های سونوگرافی که در دوران بارداری انجام می‌شوند عبارتند از:

اسکن شکمی (TAS):

در این روش، سونوگرافر مقداری ژل روی شکم شما می‌ریزد و سپس ترانسدیوسر را روی سطح پوست حرکت می‌دهد تا آناتومی جنین در حال رشد را ثبت کند.

اسکن واژینال (TVS):

در روش سونوگرافی واژینال، سونوگرافر یک میله روان‌کاری‌شده را وارد واژن شما می‌کند تا تصاویر دقیق‌تری از رحم و تخمدان‌ها به دست آورد. این روش امکان بررسی دقیق‌تر بارداری و تعیین هر گونه عارضه در بارداری اولیه را فراهم می‌کند.

در اوایل بارداری، احتمالاً هر دو نوع سونوگرافی شکمی و واژینال را انجام خواهید داد، زیرا جنین در این مرحله به قدری کوچک است که ترانسدیوسر می‌تواند جزئیات بیشتری را از داخل کانال واژینال دریافت کند تا از روی شکم. از سه‌ماهه دوم به بعد، احتمالاً فقط سونوگرافی شکمی انجام می‌شود.

گزارش سونوگرافی جنین را چگونه بخوانیم؟

یک نکته که کل تفسیر را ساده می‌کند: عددهای برگه‌ی سونوگرافی به‌تنهایی معنا ندارند. هر عدد باید با صدک (percentile) مربوط به همان هفته‌ی بارداری سنجیده شود. محدوده‌ی طبیعی برای بیشتر پارامترها صدک ۱۰ تا ۹۰ است.

یعنی وزن تخمینی ۱۸۰۰ گرم نه «خوب» است نه «بد» — در هفته ۳۲ طبیعی است و در هفته ۳۷ کم. به همین دلیل روی برگه معمولاً کنار هر عدد، صدک یا عبارتی مثل «متناسب با سن بارداری» نوشته می‌شود و همان مهم‌تر از خود عدد است. در ادامه اصطلاحات رایج را یکی‌یکی توضیح می‌دهیم.

AC در سونوگرافی جنین:

(Abdominal circumference) اندازه‌گیری دور شکم جنین که برای ارزیابی رشد و توسعه جنین استفاده می‌شود.

AF در سونوگرافی بارداری:

AF می‌تواند در هر زمانی پس از هفته ۲۴ بارداری با استفاده از شاخص مایع آمنیوتیک اندازه‌گیری شود. (Amniotic fluid) مایعی شفاف که جنین را در طول بارداری احاطه کرده است. این مایع در کیسه آمنیوتیک قرار دارد و به محافظت از جنین، امکان حرکت ایمن و تنظیم دمای محیط کمک می‌کند.

BPD در سونوگرافی:

معیاری استاندارد برای ارزیابی رشد و توسعه جنین با اندازه‌گیری فاصله بین دو طرف سر جنین. اندازه‌گیری BPD در سونوگرافی جنین بین هفته‌های ۱۴ تا ۲۰ بارداری می‌تواند به پزشک کمک کند سن بارداری را تعیین کند.

CPR در گزارش سونوگرافی :

(Cerebroplacental ratio) نسبت شاخص داپلر شریان مغزی میانی جنین به شریان بند ناف است که نشان می‌دهد آیا جنین برای محافظت از مغز، خون را بیشتر به سمت آن هدایت می‌کند یا نه. CPR معمولاً در سه‌ماهه‌ی سوم و در جنین‌های کوچک یا مشکوک به محدودیت رشد اندازه‌گیری می‌شود و به تصمیم درباره‌ی پیگیری و زمان زایمان کمک می‌کند.

پارامتر CRL :

(Crown-rump length) اندازه‌گیری جنین از بالای سر تا پایین تنه که برای تخمین سن بارداری استفاده می‌شود. این اندازه‌گیری بین هفته‌های ۶ تا ۱۳ بارداری برای ارزیابی سن استفاده می‌شود.

EDD در سونوگرافی :

(Estimated date of delivery) تخمینی از تاریخ احتمالی زایمان طبیعی. EDD معمولاً از روی اولین روز آخرین قاعدگی محاسبه و با سونوگرافی اوایل بارداری (به‌ویژه CRL) تأیید یا اصلاح می‌شود.

پارامتر EFW :

(Estimated fetal weight) اندازه‌گیری وزن جنین که از طریق ارزیابی اندازه و اندازه‌گیری بخش‌های مختلف جنین از جمله دور سر (HC)، دور شکم (AC) و طول استخوان ران (FL) انجام می‌شود.

FGR در بارداری :

(Fetal growth restriction) به وزن پایین‌تر از صدک ۱۰ نسبت به سن بارداری اشاره دارد. FGR ممکن است در طول بارداری از طریق اندازه‌گیری فاصله بین استخوان عانه و بالای رحم بررسی شود.

FL در سونوگرافی :

(Femur length) اندازه‌گیری طول استخوان ران جنین که برای تخمین رشد و توسعه جنین استفاده می‌شود.

پارامتر HC :

(Head circumference) اندازه‌گیری دور سر جنین که همراه با BPD، FL و AC برای تعیین رشد و توسعه جنین استفاده می‌شود.

همچنین بخوانید: تفاوت جنین دختر و پسر در سونوگرافی هفته 12

EFW در سونوگرافی جنین چیست و باید چند باشد؟

EFW مخفف Estimated Fetal Weight یعنی وزن تخمینی جنین است و معمولاً به گرم نوشته می‌شود. این عدد مستقیماً اندازه‌گیری نمی‌شود؛ دستگاه آن را از ترکیب چهار اندازه محاسبه می‌کند: BPD (قطر دو آهیانه‌ای سر)، HC (دور سر)، AC (دور شکم) و FL (طول استخوان ران).

پاسخ به «EFW باید چند باشد» یک عدد ثابت نیست، بلکه یک محدوده‌ی صدکی است:

• صدک ۱۰ تا ۹۰ — متناسب با سن بارداری (AGA)، یعنی طبیعی
• کمتر از صدک ۱۰ — کوچک‌تر از سن بارداری (SGA)؛ نیاز به بررسی بیشتر دارد
• بیشتر از صدک ۹۰ — بزرگ‌تر از سن بارداری (LGA)؛ در دیابت بارداری شایع‌تر است

یک نکته‌ی مهم که نگرانی زیادی را کم می‌کند: هر جنین زیر صدک ۱۰ بیمار نیست. بخشی از این جنین‌ها «ذاتاً کوچک»‌اند — مثلاً وقتی پدر و مادر ریزنقش‌اند — و رشدشان کاملاً سالم است. آنچه اهمیت دارد روند رشد در سونوگرافی‌های پیاپی است، نه یک عدد در یک نوبت.

نکته‌ی دوم درباره‌ی دقت: وزن تخمینی سونوگرافی تخمین است، نه اندازه‌گیری، و در سه ماهه‌ی سوم خطای آن معمولاً حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد است. یعنی EFW برابر ۳۰۰۰ گرم می‌تواند در واقع بین حدود ۲۶۰۰ تا ۳۴۰۰ گرم باشد. به همین دلیل تصمیم‌گیری درباره‌ی روش زایمان هرگز فقط بر پایه‌ی این عدد گرفته نمی‌شود.

GA و EDD در سونوگرافی جنین چیست؟

GA مخفف Gestational Age یعنی سن بارداری است و معمولاً به‌صورت هفته و روز نوشته می‌شود — مثلاً GA: 24w3d یعنی ۲۴ هفته و ۳ روز.

EDD مخفف Estimated Date of Delivery یعنی تاریخ تقریبی زایمان است. این تاریخ ۴۰ هفته پس از اولین روز آخرین قاعدگی محاسبه می‌شود، ولی فقط حدود ۵ درصد نوزادان دقیقاً در همان روز به دنیا می‌آیند؛ زایمان از هفته‌ی ۳۷ تا پایان هفته‌ی ۴۱ «ترم» محسوب می‌شود.

گاهی روی برگه دو سن بارداری متفاوت می‌بینید و همین سردرگمی ایجاد می‌کند:

• GA by LMP — بر اساس تاریخ آخرین قاعدگی
• GA by US — بر اساس اندازه‌های جنین در سونوگرافی

وقتی این دو با هم اختلاف دارند، معیار معمولاً دقیق‌ترین سونوگرافی اولیه است. دلیلش این است که CRL در سه ماهه‌ی اول دقیق‌ترین روش تعیین سن بارداری است و هرچه بارداری جلوتر برود، دقت تخمین سن از روی اندازه‌ها کمتر می‌شود — چون تفاوت‌های فردی رشد بیشتر می‌شود.

سایر اصطلاحات رایج در برگه سونوگرافی

اصطلاحاتی که کمتر توضیح داده می‌شوند ولی زیاد پرسیده می‌شوند:

• GS (Gestational Sac) — ساک حاملگی؛ اولین ساختاری که در بارداری دیده می‌شود.
• YS (Yolk Sac) — کیسه‌ی زرده؛ تا پیش از تشکیل جفت، تغذیه‌ی جنین را بر عهده دارد.
• FHR (Fetal Heart Rate) — ضربان قلب جنین؛ محدوده‌ی طبیعی در بیشتر بارداری ۱۱۰ تا ۱۶۰ ضربه در دقیقه است.
• AFI (Amniotic Fluid Index) — شاخص مایع آمنیوتیک؛ محدوده‌ی طبیعی معمولاً ۵ تا ۲۵ سانتی‌متر است. کمتر از ۵ کم‌آبی و بیشتر از ۲۵ پرآبی محسوب می‌شود.
• SP — در بیشتر گزارش‌ها مخفف Spine است و وضعیت ستون فقرات جنین (قدامی، خلفی، چپ یا راست) را نشان می‌دهد که به تعیین وضعیت قرارگیری جنین کمک می‌کند.
• Presentation — وضعیت قرارگیری؛ Cephalic یعنی سر رو به پایین و Breech یعنی باسن رو به پایین.
• Placenta — جفت؛ کنارش محل آن (قدامی، خلفی، فوندال) و درجه‌ی بلوغ (Grade 0 تا 3) نوشته می‌شود.
• UA (Umbilical Artery) — شریان بند ناف؛ در سونوگرافی داپلر برای بررسی خون‌رسانی جفت استفاده می‌شود.
• NT (Nuchal Translucency) — شفافیت پشت گردن؛ در غربالگری هفته ۱۱ تا ۱۳ اندازه‌گیری می‌شود.

یک نکته‌ی عمومی: اصطلاحات و نحوه‌ی گزارش‌دهی بین مراکز کمی متفاوت است. اگر روی برگه‌ی شما اختصاری هست که اینجا نیامده، از همان مرکز یا پزشک معالج بپرسید — حدس زدن از روی شباهت حروف کار درستی نیست.

رنگ‌های قرمز و آبی در سونوگرافی یعنی چه؟

در گزارش‌های سونوگرافی بارداری، تفاوت رنگ‌ها نشان‌دهنده انواع مختلف بافت‌ها و ساختارهای بدن است که در تصاویر اولتراسوند نمایش داده می‌شوند. این رنگ‌ها معمولاً به صورت درجاتی از خاکستری، سیاه یا سفید دیده می‌شوند، اما در برخی تکنیک‌های خاص مثل داپلر رنگی، رنگ‌های دیگری مانند قرمز و آبی نیز نمایش داده می‌شود. در ادامه توضیح می‌دهیم:

رنگ سفید یا روشن: نشان‌دهنده بافت‌های متراکم و سخت مثل استخوان است. هر چه بافت متراکم‌تر باشد، امواج صوتی بیشتری را بازتاب می‌دهد و تصویر روشن‌تری ایجاد می‌کند.

رنگ خاکستری: نشان‌دهنده بافت‌های نرم مانند عضلات، اندام‌ها و برخی مایعات است. شدت خاکستری به میزان بازتاب امواج صوتی از آن بافت بستگی دارد.

رنگ سیاه یا تاریک: مایعات مثل مایع آمنیوتیک اطراف جنین معمولاً سیاه دیده می‌شوند، زیرا امواج صوتی از آن‌ها عبور کرده و بازتاب کمی دارند.

رنگ‌های قرمز و آبی در داپلر رنگی:

قرمز نشان‌دهنده خون یا جریان مایعی است که به سمت پروب (دستگاه سونوگرافی) حرکت می‌کند.
آبی نشان‌دهنده خون یا جریانی است که از پروب دور می‌شود.
این تکنیک برای بررسی جریان خون در بند ناف، جفت، قلب جنین یا رگ‌های مادر استفاده می‌شود.

بیشتر بخوانید: اگر در سونوگرافی 8 هفتگی جنین سمت چپ رحم باشد جنسیت بچه چیه؟

تفسیر سونوگرافی بارداری

برای نگاه کردن و تفسیر عکس سونوگرافی آنومالی، ابتدا باید بدانید که تصاویر به صورت سیاه‌وسفید هستند و هر رنگ نمایانگر نوع خاصی از بافت است؛ نواحی سیاه معمولاً مایعات (مثل مایع آمنیوتیک) و نواحی روشن‌تر نشان‌دهنده بافت‌های متراکم‌تر (مثل استخوان‌ها) هستند. ابتدا به موقعیت و اندازه جنین توجه کنید؛ سر، بدن و اندام‌ها را شناسایی کنید و مطمئن شوید که تقارن و شکل کلی آن طبیعی به نظر می‌رسد. سپس به اندازه‌گیری‌هایی که معمولاً روی عکس نوشته می‌شود (مثل CRL یا BPD) دقت کنید، زیرا این موارد نشان‌دهنده سن بارداری و رشد جنین هستند. وجود ضربان قلب، وضعیت جفت و مقدار مایع آمنیوتیک نیز از نکات مهم است. در نهایت، تفسیر دقیق را به پزشک متخصص واگذار کنید، زیرا مشاهده جزئیات نیاز به دانش و تجربه تخصصی دارد.

نبض اول کلیه خدمات پزشکی در منزل برای بیماران و سالمندان و یا مادرانی که در شرایط استراحت مطلق قرار دارند را ارائه می‌دهد، از جمله تزریق سرم در منزل و سایر تزریقات، سونوگرافی و رادیولوژی در منزل، گچ گیری پا در منزل و حتی جزئی ترین خدمات مانند فصد خون در منزل یا نوار قلب. در صورتی که به ویزیت پزشک در منزل نیاز داشته باشید، با توجه به نوع تخصص مورد نیاز، نبض اول پزشک را به محل زندگی شما در هرکجای تهران و کرج اعزام می‌کند.

منابع

۱. راهنمای عملی ISUOG: ارزیابی بیومتری و رشد جنین با سونوگرافی
۲. محدودیت رشد جنین: تشخیص و مدیریت — انجمن طب مادر و جنین (SMFM)
۳. محدودیت رشد جنین — StatPearls، کتابخانه ملی پزشکی آمریکا
۴. تعریف بارداری ترم (نظر کمیته ۵۷۹) — کالج زنان و مامایی آمریکا (ACOG)

این مطلب جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد. تفسیر قطعی برگه‌ی سونوگرافی و تصمیم‌گیری بالینی بر عهده‌ی پزشک معالج است.